Sprzęt do stomii – przewodnik

Czym jest stomia?

Stomia to chirurgicznie wytworzone ujście (przetoka) jelita lub układu moczowego na powierzchnię brzucha, przez które organizm wydala treści jelitowe lub mocz do specjalnego worka stomijnego. Dla pacjenta oznacza to zmianę sposobu funkcjonowania organizmu, ale dzięki odpowiednio dobranemu sprzętowi stomijnemu można komfortowo i bezpiecznie żyć na co dzień. Ten obszerny przewodnik wyjaśnia, jakie istnieją rodzaje sprzętu stomijnego dla różnych typów stomii – ileostomii, kolostomii i urostomii – oraz opisuje produkty do pielęgnacji stomii. Treść kierujemy zarówno do osób ze stomią, jak i ich bliskich, aby pomóc zrozumieć dostępne rozwiązania i nauczyć się z nich korzystać. Artykuł napisany jest przystępnym językiem polskim, z dbałością o zrozumiałość i różnorodność stylu. Zapoznanie się z nim pomoże rozwiać obawy nowicjuszy i ułatwi codzienne życie ze stomią.

Sprzęt stomijny dla osób z ileostomią

Czym jest ileostomia i jak wpływa na dobór sprzętu?

Ileostomia to wyprowadzenie końcowej części jelita cienkiego na powierzchnię brzucha. Wykonuje się ją np. po usunięciu całego jelita grubego, często z powodu chorób zapalnych (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna). Treść jelitowa przy ileostomii jest płynna i wydalana częściej oraz w większej ilości niż przy kolostomii. Pacjent nie ma kontroli nad wydalaniem, dlatego musi stale nosić odpowiedni worek stomijny. Sprzęt dobiera się tak, by sprostał specyfice ileostomii – płynnej, enzymatycznej treści, która może podrażniać skórę oraz konieczności częstszego opróżniania worka.

Worki stomijne do ileostomii – otwarte, pojemne i niezawodne

Przy ileostomii standardem są worki stomijne otwarte, czyli takie, które można opróżniać przez otwór (tzw. ujście) na dole worka. Dzięki temu nie trzeba za każdym razem odklejać pełnego worka od skóry – wystarczy okresowo odprowadzić zawartość przez dolny otwór. Worki otwarte zwykle zabezpiecza się na końcu zaciskiem lub rzepem, co umożliwia łatwe otwieranie i zamykanie podczas opróżniania. Takie rozwiązanie jest niezbędne, bo płynna treść jelitowa może wypełnić worek nawet kilkanaście razy na dobę. Pacjenci z ileostomią zazwyczaj opróżniają worek 6–8 razy dziennie, a zaleca się to robić, gdy jest wypełniony w około 1/3 objętości, aby uniknąć przepełnienia i nadmiernego obciążenia skóry. Worki otwarte do ileostomii często mają także filtr w górnej części, który odprowadza gazy i neutralizuje zapach, zapobiegając „balonowaniu” worka. Filtr poprawia dyskrecję i komfort, choć przy bardzo płynnej treści jelitowej może szybciej tracić skuteczność (filtr może zamakać). Ważne jest, aby worek stomijny był szczelny i wykonany z materiałów chroniących skórę – nowoczesne produkty są projektowane tak, by zapewnić maksymalną ochronę przed wyciekami i podrażnieniami.

Rodzaj worka (np. standardowy czy o zwiększonej pojemności) warto dobrać indywidualnie. Istnieją worki o większej pojemności lub specjalne worki na tzw. wysoką ileostomię (gdy ilość wydzieliny jest wyjątkowo duża). W pierwszych tygodniach po operacji, gdy obrzęk stomii maleje, może być konieczna zmiana rozmiaru otworu w przylepcu worka – producenci oferują worki do docięcia (otwór przycina się nożyczkami według miarki do aktualnej średnicy stomii) oraz worki z otworem dopasowującym się (tzw. do modelowania), które można rozciągnąć palcami do odpowiedniej średnicy. Niezależnie od typu worka, zawsze należy upewnić się, że średnica otworu jest dobrze dopasowana – zbyt duży otwór spowoduje kontakt treści jelitowej ze skórą i podciekanie, a zbyt mały może uciskać stomię.

Systemy jedno- i dwuczęściowe w ileostomii

Osoby z ileostomią mogą korzystać zarówno z systemów jednoczęściowych, jak i dwuczęściowych. System jednoczęściowy to taki, w którym worek stomijny jest zintegrowany z przylepcem (tzw. płytką) – całość przykleja się na skórę wokół stomii jako jeden element. Z kolei system dwuczęściowy składa się z oddzielnej płytki stomijnej (przyklejanej do skóry) oraz worków, które dopina się do płytki za pomocą specjalnego pierścienia lub kołnierza. W praktyce przy ileostomii wielu pacjentów preferuje system dwuczęściowy z workami otwartymi – pozwala on często opróżniać lub zmieniać sam worek bez odklejania płytki, co chroni wrażliwą skórę. Jak wskazują eksperci, przy ileostomii lepiej sprawdza się sprzęt dwuczęściowy z otwartym workiem, dzięki czemu płytka może pozostawać na brzuchu kilka dni, a pacjent tylko opróżnia lub wymienia worki. Oczywiście są też ileostomicy, którzy dobrze funkcjonują na sprzęcie jednoczęściowym – wybór zależy od indywidualnych preferencji, budowy ciała i stylu życia. Ważne, by system zapewniał szczelność i wygodę. Płytki stomijne występują w różnych wariantach: płaskie dla stomii wystających i wypukłe (convex) dla stomii wklęsłych lub na poziomie skóry. Jeśli treść jelitowa często podcieka pod przylepiec, rozwiązaniem może być zastosowanie płytki wypukłej lub dodatkowych uszczelnień (o nich piszemy w sekcji o akcesoriach). Nie ma jednego „najlepszego” sprzętu dla wszystkich – pacjent powinien wspólnie z pielęgniarką stomijną dobrać zestaw optymalny dla siebie. Kryteria to m.in. szczelność, łatwość obsługi, tolerancja przez skórę, poziom aktywności pacjenta i poczucie bezpieczeństwa na co dzień.

Wskazówki praktyczne dla ileostomików

Prawidłowe korzystanie ze sprzętu stomijnego znacząco podnosi komfort życia z ileostomią. Oto kilka porad dla pacjentów i ich rodzin:

Regularne opróżnianie worka: Jak już wspomniano, opróżniaj worek, gdy wypełni się w około 1/3. Nie dopuszczaj do przepełnienia, bo ciężki worek może odklejać się od skóry i powodować przeciekanie. Najwygodniej robić to nad toaletą – delikatnie otwórz zapięcie na dole worka i skieruj treść do muszli. Po opróżnieniu warto przemyć lub wytrzeć końcówkę worka papierem toaletowym do czysta, zanim zamkniesz zapięcie.
Nawodnienie i dieta: Płynna treść jelitowa oznacza utratę dużej ilości wody i elektrolitów. Pij 2–3 litry płynów dziennie (woda, herbaty ziołowe, rozcieńczone soki) – to zapobiega odwodnieniu i zagęszczeniu treści jelitowej. Dietę rozszerzaj stopniowo; unikaj na początku bardzo błonnikowych pokarmów, które mogą zatykać światło jelita. Dokładnie żuj jedzenie. Z czasem większość osób z ileostomią wraca do normalnej diety, zwracając uwagę na reakcje własnego organizmu.
Ochrona skóry wokół stomii: Płynny kał z jelita cienkiego jest bogaty w enzymy trawienne i może szybko podrażnić skórę. Dlatego kluczowe jest dobre dopasowanie sprzętu. Zawsze czyść skórę przy wymianie sprzętu (o szczegółach pielęgnacji skóry piszemy dalej) i rozważ użycie środków uszczelniających: pasty lub pierścienia uszczelniającego, aby zabezpieczyć skórę tuż przy stomii (więcej w sekcji o akcesoriach). Jeśli zauważysz zaczerwienienie, wysypkę lub pieczenie skóry, skonsultuj się z pielęgniarką stomijną – może trzeba zmienić typ sprzętu lub zastosować dodatkowe preparaty ochronne.
Akcesoria przy płynnej treści: Wielu ileostomików chwali sobie saszetki żelujące dodawane do worka. To małe torebki (np. Diamonds®) z substancją, która po kontakcie z płynem zamienia go w żel. Dzięki temu zawartość worka staje się mniej płynna, co redukuje ryzyko wycieków i odgłosy chlupotania. Saszetkę wrzuca się do nowego worka; podczas opróżniania żel wyleci razem z zawartością. To produkt opcjonalny (i zwykle nierefundowany), ale może zwiększyć komfort, zwłaszcza przy bardzo rzadkiej treści.
Planowanie wymiany sprzętu: Wymieniaj cały sprzęt (worek jednoczęściowy lub płytkę w systemie dwuczęściowym) co kilka dni lub według zaleceń producenta/pielęgniarki. Często zaleca się robić to rano, przed jedzeniem (gdy jelita są mniej aktywne). Miej zawsze pod ręką zapasowy zestaw na wypadek nagłego odklejenia lub awarii. Uczul rodzinę, by również wiedziała, gdzie przechowywane są zapasowe worki i akcesoria.
Aktywność fizyczna: Możesz normalnie się poruszać, ćwiczyć i pracować z ileostomią – nowoczesny sprzęt jest dyskretny i wytrzymały. Przy intensywniejszym wysiłku upewnij się, że worek jest dobrze przyklejony (możesz użyć dodatkowych pasków mocujących albo pasa stomijnego dla stabilizacji). Unikaj sportów kontaktowych bez zabezpieczenia stomii (istnieją osłony ochronne na stomię dla sportowców). Zawsze przed dłuższą wyprawą sprawdź, czy masz w torbie dodatkowe worki i środki do pielęgnacji.

Dzięki odpowiedniemu sprzętowi i dbałości, życie z ileostomią może być aktywne i satysfakcjonujące – stomia nie musi Cię ograniczać w codziennych czynnościach.

Sprzęt stomijny dla osób z kolostomią

Charakterystyka kolostomii a wymagania sprzętowe

Kolostomia polega na wyłonieniu części jelita grubego na powierzchnię brzucha. Najczęściej znajduje się po lewej stronie podbrzusza i bywa wykonywana np. po operacji usunięcia fragmentu jelita grubego lub odbytnicy. W efekcie kolostomii stolec ma formę bardziej stałą (zwłaszcza przy kolostomii zstępującej lub esicznej). Pacjent z kolostomią również nie kontroluje świadomie wydalania – treść jelitowa wydobywa się na zewnątrz do worka stomijnego w miarę pracy jelit. Często wypróżnienia przy kolostomii zdarzają się rzadziej (np. 1-2 razy na dobę lub co dwa dni), co wpływa na dobór sprzętu. Sprzęt stomijny dla kolostomii musi skutecznie zbierać i przechowywać stolec o gęstszej konsystencji oraz gazy jelitowe, zapewniając jednocześnie neutralizację zapachu. Ważna jest wygoda użytkownika – sprzęt nie może krępować ruchów ani powodować dyskomfortu. Kolostomia, podobnie jak inne stomie, wymaga noszenia sprzętu non-stop, ponieważ wydalanie stolca odbywa się w sposób niekontrolowany, niezależnie od por pory dnia.

Worki stomijne do kolostomii – zamknięte czy otwarte?

Standardowym rozwiązaniem dla kolostomii są worki stomijne zamknięte, czyli takie, które nie posiadają otworu do opróżniania – gdy wypełnią się stolcem, po prostu wymienia się je na nowe W praktyce oznacza to, że pacjent zużywa kilka worków dziennie (w zależności od częstotliwości stolca). Dlaczego worki zamknięte? Ponieważ przy bardziej uformowanym stolcu opróżnianie przez otwór byłoby mniej wygodne – treść nie wypływa swobodnie. Zamiast tego worek zamknięty wymienia się w całości, co jest higieniczne i szybkie. Wiele osób z kolostomią wypróżnia się raz na dzień, więc często zmieniają worek np. rano, a potem są wolne od konieczności opróżniania aż do kolejnego dnia. Worki zamknięte są zalecane zwłaszcza przy kolostomii o uformowanym stolcu Należy je wyrzucać po napełnieniu (użyte worki można dyskretnie zawinąć w woreczek foliowy i wyrzucić do śmieci).

Czy osoby z kolostomią mogą używać worków otwartych? Tak – worki otwarte również są opcją, szczególnie jeśli stolec jest półpłynny (np. przy kolostomii wstępującej) lub pacjentowi zależy na rzadszej wymianie worka. Niektóre firmy oferują nawet tzw. worki półotwarte, łączące cechy obu typów (np. większy otwór, który można opcjonalnie opróżnić, choć to rzadziej stosowane rozwiązanie). W każdym razie decyzja o otwartym vs zamkniętym worku powinna uwzględniać konsystencję stolca i preferencje pacjenta. Warto spróbować obu metod i zobaczyć, co jest wygodniejsze.

Niezależnie od rodzaju worka, niezwykle przydatnym elementem jest filtr węglowy umieszczony w worku kolostomijnym. Filtr odpowiada za odprowadzanie gazów na zewnątrz przy jednoczesnym pochłanianiu zapachu. Dzięki niemu worek nie „pęcznieje” od gazów (co nazywa się potocznie balonowaniem) i nie trzeba co chwilę go odklejać, by wypuścić powietrze. Filtry z węglem aktywnym neutralizują przykre zapachy, co zwiększa pewność siebie pacjenta w towarzystwie innych osób. Większość worków kolostomijnych jest wyposażona w filtr lub ma wariant z filtrem – warto z niego korzystać, chyba że z jakiegoś powodu dany pacjent woli wersję bez filtra. Jeśli zdarza się dużo gazów, można przedłużyć żywotność filtra przyklejając na niego podczas spoczynku naklejkę (większość worków ma dołączone małe okrągłe naklejki do zaklejania filtra na czas np. kąpieli czy gdy worek nie jest używany – ale kreatywni pacjenci używają ich także, by „oszczędzać” filtr w określonych sytuacjach).

Pojemność worków zamkniętych jest nieco mniejsza niż otwartych, bo zakłada się ich częstszą wymianę. Jednak zasada napełnienia 1/3 do 1/2 maksymalnej objętości również obowiązuje – jeśli zauważysz, że worek jest w 1/3 pełny lub zbiera się w nim dużo gazu, zaplanuj jego zmianę. Warto mieć przy sobie zawsze zapasowy czysty worek zamknięty (albo dwa), zwłaszcza wychodząc z domu, na wypadek nagłej potrzeby wymiany.

Systemy jednoczęściowe i dwuczęściowe przy kolostomii

Podobnie jak w ileostomii, dostępne są jednoczęściowe worki kolostomijne (worek z przylepcem w jednym) oraz dwuczęściowe systemy (osobna płytka + wymienne worki). W przypadku kolostomii wybór często zależy od stylu życia i czułości skóry pacjenta. Sprzęt jednoczęściowy bywa wybierany ze względu na prostotę – przyklejamy jeden element i gotowe. Jeśli wypróżnienie następuje np. raz dziennie, pacjent może rano zdjąć zużyty worek jednoczęściowy, oczyścić skórę i nakleić nowy – to szybka wymiana całego sprzętu. Minusem bywa to, że codzienne odklejanie całego przylepca może podrażnić skórę. Sprzęt dwuczęściowy pozwala tego uniknąć: płytka może pozostać na skórze 2-3 dni, a wymienia się tylko worek (zamknięty) po napełnieniu.Wielu stomików z kolostomią używa właśnie systemów dwuczęściowych – np. zakładają nową płytkę, co 3-4 dni, a w międzyczasie codziennie odpinają i wyrzucają pełny worek, przypinając nowy do istniejącej płytki. To rozwiązanie zmniejsza zużycie materiałów (płytek) i jest łagodniejsze dla skóry. Z drugiej strony, system jednoczęściowy ma mniejszy profil (jest bardziej płaski pod ubraniem, bo brak dodatkowego łącznika) i mniej elementów – niektórzy pacjenci cenią tę prostotę. Przy kolostomii często rekomenduje się sprzęt jednoczęściowy zamknięty lub dwuczęściowy z workami zamkniętymi – oba warianty są uznawane za odpowiednie. Dobór powinien być indywidualny: warto skorzystać z porad pielęgniarki stomijnej i przetestować różne opcje, by znaleźć najbardziej komfortową.

Płytki stomijne w systemach dwuczęściowych do kolostomii także mają różne cechy: płaskie lub wypukłe, o różnej średnicy otworu i kształcie (są standardowe okrągłe, ale też płytki owalne lub specjalne do trudnych miejsc – np. jeśli stomia jest blisko blizn lub fałd skóry). Dla pacjentów z kolostomią o bardziej miękkim stolcu lub skłonnością do podciekania, wypukła płytka z dodatkowym dociskiem (np. za pomocą pasa) może zapewnić lepszą szczelność. Natomiast jeśli kolostomia ma formę wyniosłego „stożka” skórnego, płytka płaska zwykle wystarczy. Rozmiar stomii warto okresowo mierzyć (zwłaszcza gdy minęło mało czasu od operacji, bo stomia może zmniejszać średnicę). Źle dopasowany rozmiar otworu w płytce to częsta przyczyna problemów – pamiętaj, by między brzegiem wyciętego otworu a stomią zostawić minimalny margines (1-2 mm) w celu ochrony skóry. Tę przestrzeń można uzupełnić pastą uszczelniającą, co da dodatkową ochronę.

Irygacja kolostomii – specjalne rozwiązanie dla wybranych

Warto wspomnieć o metodzie dostępnej tylko dla części osób z kolostomią zstępującą lub esiczą, mianowicie irygacji. Irygacja kolostomii to procedura płukania jelita grubego wodą (przez stomię) w celu wywołania kontrolowanego wypróżnienia. Przeprowadza się ją zwykle co 1-2 dni. Po udanej irygacji wielu pacjentów może przez kilkadziesiąt godzin nie mieć wypływu stolca, co pozwala im nosić jedynie mały woreczek ochronny lub nawet kapturek stomijny zamiast pełnego worka. Sprzęt do irygacji składa się z irygatora (worka lub pojemnika na wodę z wężykiem zakończonym stożkiem), który wprowadza się do stomii, oraz akcesoriów takich jak pas zabezpieczający i wspomniane kapturki stomijne. Kapturek stomijny to niewielki, płaski pojemniczek lub osłonka z filtrem, który zbiera minimalne wydzieliny i głównie maskuje stomię – stosuje się go właśnie u osób po irygacji, które przez pewien czas nie wydalają stolca. Irygacja wymaga jednak treningu z wykwalifikowanym fachowcem (pielęgniarką stomijną) i nie każdy może ją stosować – przeciwwskazaniami mogą być np. choroby jelit, przetoki czy słaby refleks zwieraczy. Dla zainteresowanych, warto zapytać lekarza lub pielęgniarkę, czy w danym przypadku irygacja wchodzi w grę. Jeśli tak, sprzęt do irygacji (zestaw zawierający worek na wodę, rurki, stożek) jest dostępny i zwykle również refundowany. Irygacja nie likwiduje potrzeby posiadania zwykłych worków stomijnych – to uzupełniająca metoda kontroli wypróżnień, która u niektórych pacjentów znacznie podnosi jakość życia (daje większą swobodę między irygacjami).

Porady praktyczne dla osób z kolostomią

Życie z kolostomią może z czasem stać się rutyną – wielu pacjentów dochodzi do wprawy w obsłudze sprzętu i wraca do swoich aktywności. Oto kilka wskazówek i ważnych kwestii:

Wymiana worka zamkniętego: Najlepiej zaplanować wymianę na porę, kiedy jelita są mniej aktywne (często rano przed śniadaniem). Przygotuj wszystko zawczasu: nowy worek (jeśli system 1-częściowy) lub nowy worek + nową płytkę (jeśli kończy się czas używania starej, w systemie 2-częściowym), gaziki lub chusteczki do oczyszczenia skóry, woreczek na odpadki. Zajmij się higieną w łazience, blisko toalety. Po zdjęciu pełnego worka jego zawartość możesz wylać do WC (jeśli jest płynniejsza) lub od razu zabezpieczyć worek w torebkę i wyrzucić do kosza na śmieci – zużytych worków stomijnych nie wrzucamy do kanalizacji. Nigdy nie używaj jednorazowego worka ponownie.
Higiena i skóra: Po zdjęciu zużytego worka zawsze oczyść skórę wokół stomii ciepłą wodą i miękką ściereczką lub gazikiem. Możesz użyć łagodnego mydła (bez dodatków zapachowych, bez olejów). Unikaj agresywnego tarcia. Dokładnie osusz skórę (wilgotna skóra utrudnia przyklejenie nowego przylepca). Jeśli masz sporo owłosienia na brzuchu wokół stomii, rozważ delikatne przycinanie włosków (najlepiej elektryczną maszynką, ostrożnie) – ułatwi to odklejanie i przyklejanie sprzętu. Nie stosuj kremów ani oliwek na skórę w miejscu przyklejania worka, bo pogorszą przyczepność. Jeżeli skóra jest zdrowa, nie ma potrzeby używania zbyt wielu dodatkowych środków. Jeśli jednak występują podrażnienia, sięgnij po produkty ochronne (omówione w sekcji o pielęgnacji).
Gazy i odgłosy: Kolostomia, zwłaszcza po lewej stronie, często produkuje gazy jak normalne jelito. Mogą temu towarzyszyć dźwięki (bulgotanie, „bąki”) – jest to naturalne, choć bywa krępujące. Użycie worka z filtrem w dużej mierze eliminuje zapach gazów, ale dźwięk czasem się zdarzy. W towarzystwie, jeśli czujesz zbliżający się gaz, możesz dyskretnie ucisnąć okolicę worka przez ubranie, aby stłumić odgłos. Dieta ma duży wpływ na ilość gazów – jeśli pewne pokarmy (np. rośliny strączkowe, cebula, napoje gazowane) powodują u Ciebie nadmiar gazów, ogranicz je przed ważnymi wyjściami. W razie potrzeby dostępne są doustne preparaty zmniejszające wzdęcia lub krople do worka stomijnego niwelujące zapach (np. Stomodor – parę kropel dodanych do świeżego worka neutralizuje zapach wewnątrz). Pamiętaj jednak, że filtr w worku to podstawowa linia obrony – regularnie wymieniaj worki, gdy filtr przestaje działać efektywnie.
Aktywność i wygląd: Worki kolostomijne (zwłaszcza zamknięte) są dość płaskie i dyskretne. Pod ubraniem zwykle pozostają niewidoczne. Możesz nosić normalną odzież; dla wygody wiele osób wybiera trochę wyższy stan spodni lub specjalną bieliznę stomijną, aby pas spodni nie przecinał stomii. Dostępne są eleganckie paso-pasy stomijne czy bielizna z kieszonką na worek, ale zwykłe ubrania też zdają egzamin – po prostu znajdź pozycję worka i fason ubrań, które Ci odpowiadają. Nie krępuj się uprawiać sportu (pływanie, jogging itp.) – nowoczesne przylepce są wodoodporne i dobrze trzymają się ciała, a do pływania można założyć mniejszy worek lub dodatkowe zabezpieczenie na czas kąpieli.
Nauka i wsparcie: Jeśli jesteś świeżo po operacji, staraj się razem z bliskimi nauczyć obsługi sprzętu krok po kroku. Pielęgniarka stomijna w szpitalu powinna pokazać, jak przycinać otwór, jak przyklejać worek, jak zdejmować go bezboleśnie – korzystaj z tych instrukcji. W domu miej spokojne, czyste miejsce do wymiany worka (łazienka z lustrem pomaga, by dobrze widzieć stomię). Na rynku jest wiele marek sprzętu (Coloplast, ConvaTec i inne) – nie zrażaj się, jeśli pierwsze próby nie są idealne. Masz prawo testować różne produkty. Z czasem znajdziesz swój ulubiony sprzęt, a cała czynność wymiany zajmie Ci np. 10 minut. Wielu pacjentów z kolostomią osiąga taką wprawę, że funkcjonują praktycznie jak przed chorobą – czego serdecznie Ci życzymy.

Sprzęt stomijny dla osób z urostomią

Na czym polega urostomia?

Urostomia (stomia moczowa) to wyprowadzenie dróg moczowych na powierzchnię skóry, najczęściej w celu odprowadzania moczu po usunięciu pęcherza moczowego. Standardowo wykonuje się tzw. operację Brickera, czyli wszczepienie moczowodów w fragment jelita cienkiego wyłoniony na brzuch – powstaje coś w rodzaju krótkiej ileostomii, ale odprowadzającej mocz Z zewnątrz urostomia wygląda jak stomia jelitowa, jednak wydobywa się z niej mocz zamiast kału. Wydalanie moczu tą drogą jest ciągłe i niekontrolowane, dlatego osoba z urostomią musi stale nosić worek urostomijny Sprzęt dla urostomików ma kilka szczególnych cech ze względu na płynną, nieustanną emisję moczu oraz konieczność zapobiegania infekcjom i cofaniu się moczu. Poniżej omówimy, czym charakteryzują się worki do urostomii i jakie dodatkowe elementy wchodzą w skład wyposażenia.

Worki urostomijne i ich cechy szczególne

Worek urostomijny różni się od worków dla stomii jelitowych głównie budową dolnej części. Każdy worek na mocz posiada specjalny kranik (zaworek) na dole, przez który można opróżniać zawartość Ten kranik bywa różnie rozwiązany w zależności od producenta: czasem jest to zawór obrotowy, czasem zatyczka lub składany kranik. Wszystkie jednak służą temu, by łatwo spuścić mocz z worka, nie odklejając go od ciała. Ponieważ mocz spływa do worka praktycznie cały czas, worek urostomijny należy opróżniać częściej, zazwyczaj co kilka godzin – również tu obowiązuje zasada, by robić to, zanim worek będzie zbyt ciężki (np. gdy jest w 1/3 – 1/2 pełny). Kranik umożliwia to w higieniczny sposób. Worek z moczem można opróżnić bezpośrednio do toalety lub – w sytuacji poza domem – nawet do mniejszej butelki czy pojemnika, jeśli trzeba zachować dyskrecję.

Drugą ważną cechą worków urostomijnych jest zawór antyzwrotny (anti-reflux) wewnątrz worka. Zapobiega on cofaniu się moczu z powrotem do stomii. To istotne, bo cofający się mocz mógłby zwiększać ryzyko infekcji układu moczowego i podrażniać śluzówkę stomii. Dzięki zaworowi mocz, który już wpłynął do worka, nie wraca do kontaktu ze stomią. Worki urostomijne są często wykonane w wersji przezroczystej (zwłaszcza modele używane tuż po operacji, by łatwo monitorować kolor i ilość moczu). Dostępne są też worki urostomijne nieprzezroczyste (beżowe), estetycznie maskujące zawartość – wielu pacjentów używa ich na co dzień po okresie pooperacyjnym.

Rozmiar worków urostomijnych bywa zróżnicowany. Są standardowe (średnia pojemność ok. 0,5 litra) i większe, do stosowania na noc albo dla osób produkujących dużo moczu. W ciągu dnia pacjenci zwykle noszą standardowy worek przymocowany do brzucha. W nocy natomiast korzysta się z dodatkowego wyposażenia – tzw. worka lub pojemnika nocnego.

Systemy stomijne i tryb nocny u urostomików

Osoby z urostomią również mają do wyboru system jednoczęściowy (worek z przylepcem) lub dwuczęściowy (osobna płytka + worek dopinany). Często system dwuczęściowy jest preferowany, ponieważ ułatwia podłączenie do nocnego drenażu oraz wymianę worków bez częstego odklejania płytki. Niemniej, nowoczesne worki jednoczęściowe też można podłączać do drenów nocnych – mają standaryzowany kranik, do którego da się doczepić przewód.

Zestaw do nocnej zbiórki moczu to nic innego jak duży worek zbiorczy (o pojemności 1-2 litrów) lub plastikowy pojemnik z miarką, połączony długą rurką z kranikiem worka urostomijnego. Wieczorem pacjent opróżnia swój mały dzienny worek i podłącza go przez kranik do zestawu nocnego. Dzięki grawitacji mocz spływa całą noc do dużego worka leżącego np. przy łóżku lub zawieszonego niżej. Pozwala to przespać noc bez wstawania co parę godzin na opróżnianie. Rano wystarczy zamknąć kranik, odłączyć i wypróżnić duży worek. Taki duży worek jest zazwyczaj wielorazowego użytku przez określony czas (np. tydzień) – należy go codziennie opłukać (wodą z mydłem, można też użyć roztworu octu czy specjalnych płynów dezynfekujących, by zapobiec osadzeniu się bakterii i kamienia moczowego). Zestawy nocne niejednokrotnie wchodzą w zakres refundacji – pacjent otrzymuje je razem ze sprzętem urostomijnym lub może dokupić osobno. Pamiętaj o higienie: zarówno dzienny worek, jak i dren nocny trzeba utrzymywać w czystości, by uniknąć zakażenia układu moczowego.

Co do systemu mocowania worka – w urostomii także stosuje się przylepce płaskie lub wypukłe, w zależności od kształtu stomii. Ponieważ stomia moczowa jest często dość mała i może być na równi ze skórą, czasem korzysta się z przylepców wypukłych, aby zapewnić pełne przyleganie wokół stomii i zapobiec podciekaniu moczu pod płytkę. To ważne, bo ciągłe sączenie się moczu nawet w niewielkiej ilości potrafi szybko podrażnić skórę. Jeżeli pacjent ma problem z utrzymaniem szczelności (częste odklejanie się worka przy urostomii), rozwiązaniem może być zastosowanie paska stomijnego – elastycznej taśmy przypinanej do specjalnych uchwytów po bokach płytki/wąskiego worka, która stabilizuje całość i dociska płytkę do brzucha. Pas stomijny przejmuje też częściowo ciężar wypełnionego worka, co zwiększa bezpieczeństwo i wygodę, zwłaszcza przy aktywności ruchowej.

Wskazówki dla osób z urostomią

Urostomia wymaga nieco innych działań niż stomie jelitowe, głównie z uwagi na ryzyko infekcji i ciągły przepływ płynu. Oto praktyczne rady dla urostomików i ich opiekunów:

Zapobieganie infekcjom dróg moczowych: Pij dużo płynów każdego dnia (2-3 litry, chyba że lekarz zalecił ograniczenie). Regularne przepłukiwanie układu moczowego dużą ilością wody sprawia, że bakterie nie namnażają się łatwo, a mocz jest mniej skoncentrowany. Objawy infekcji, na które trzeba uważać, to zmiana zapachu i koloru moczu (np. staje się mętny, bardzo ciemny), gorączka, ból pleców lub brzucha. W razie podejrzeń infekcji natychmiast skontaktuj się z lekarzem – osoby z urostomią mogą wymagać szybkiego podania antybiotyku przy ZUM (zakażeniu układu moczowego). Profilaktycznie niektórzy urostomicy piją sok żurawinowy lub przyjmują preparaty z żurawiną, co może utrudniać bakteriom kolonizację dróg moczowych (ale zawsze skonsultuj suplementy z lekarzem).
Higiena sprzętu: Każdego ranka, po odłączeniu nocnego worka, przepłucz kranik i dolną część worka stomijnego czystą wodą. Nigdy nie dotykaj nieumytymi rękami wnętrza kranika ani nie pozwalaj, by nieczyste przedmioty dotykały ujścia stomii czy wnętrza worka – zachowuj aseptykę na ile to możliwe. Worek nocny (duży) opróżniaj i myj – można przepłukać go ciepłą wodą z odrobiną mydła, a raz na kilka dni roztworem wody z octem (który rozpuszcza osady moczowe i działa bakteriobójczo) – następnie dobrze wypłucz. Zawieś go do wyschnięcia. Co około tydzień używaj nowego worka nocnego (zgodnie z zaleceniami producenta).
Skóra wokół urostomii: Mocz zawiera substancje, które mogą powodować macerację (rozmiękczenie) skóry, zwłaszcza jeśli stale podcieka. Dlatego dopasowanie sprzętu musi być perfekcyjne. Jeśli zauważasz wycieki, nawet małe, spróbuj zastosować pierścień uszczelniający wokół stomii lub inną płytkę. Możesz też doraźnie użyć pudru stomijnego, jeśli skóra jest już podrażniona i wilgotna – puder (np. Stomahesive) pochłania wilgoć i tworzy warstwę, na którą łatwiej przykleisz nowy sprzęt. Po nałożeniu pudru należy nadmiar zdmuchnąć, by została tylko cienka warstwa. Dodatkowo, gaziki z płynem ochronnym (tzw. film ochronny tworzący cieniutką warstwę na skórze) mogą zabezpieczyć naskórek przed drażniącym działaniem moczu. Pamiętaj, by skóra była sucha i czysta przed naklejeniem nowego worka.
Nocne zabezpieczenie: Upewnij się, że Twój nocny system jest zawsze poniżej poziomu stomii (np. worek nocny leży na podłodze przy łóżku). Grawitacja to klucz – jeśli worek nocny będzie za wysoko, mocz może nie spływać prawidłowo i grozi to cofaniem do stomii. Przed snem zawsze otwórz kranik worka stomijnego i sprawdź, czy mocz leci do rurki (czasem drobne włókno czy osad mogą zatkać kranik – lepiej to wykryć wcześniej).
Życie codzienne: W ciągu dnia staraj się opróżniać worek urostomijny regularnie. Nie dopuszczaj do przepełnienia worka moczem, bo ciężki worek może odciągać przylepiec od skóry. Wielu pacjentów opróżnia go co 2-3 godziny (choć zależy to od ilości wypijanych płynów). W miejscach publicznych możesz skorzystać z toalety dla niepełnosprawnych, gdzie często jest więcej przestrzeni, aby manipulować workiem – choć zwykła kabina też wystarczy. W razie braku umywalki w kabinie warto mieć przy sobie mały dezynfekujący żel do rąk, by użyć po opróżnieniu, zanim wyjdziesz umyć ręce.
Sprzęt zapasowy: Podobnie jak w innych stomiach, zawsze noś przy sobie „zestaw awaryjny”: jeden lub dwa dodatkowe worki urostomijne, kilka gazików, małą buteleczkę wody (do przepłukania w razie potrzeby). Awarie zdarzają się rzadko, ale poczucie, że jesteś przygotowanym, daje komfort psychiczny.
Aktywność: Urostomia nie ogranicza aktywności fizycznej poza pływaniem (gdzie trzeba opróżnić worek tuż przed i ewentualnie zabezpieczyć kranik, by nic nie przeciekło – są specjalne zatyczki). Podczas ćwiczeń unikaj przepełnienia worka. Możesz użyć pasa stomijnego dla stabilizacji, jeśli uprawiasz intensywny sport. W podróży samochodem pamiętaj o regularnych postojach na opróżnienie worka – lepiej zapobiegać niż likwidować skutki wycieku.

Oswajanie urostomii wymaga czasu, ale mając dobrej jakości sprzęt i trzymając się zasad higieny, większość pacjentów szybko nabiera pewności siebie. Wsparcie rodziny jest bezcenne – pomagajmy osobom z urostomią przypominać o nawadnianiu i dbaniu o siebie, zwłaszcza w początkowym okresie.

Produkty do pielęgnacji stomii i akcesoria stomijne

Higiena skóry wokół stomii – mycie i oczyszczanie

Podstawą pielęgnacji stomii jest utrzymanie skóry wokół niej w czystości i dobrej kondycji. Skóra perystomalna (wokół stomii) powinna wyglądać zdrowo – jak skóra w każdym innym miejscu. Aby tak było, trzeba przy każdej wymianie sprzętu dokładnie oczyścić ten obszar z resztek treści jelitowej/moczu oraz pozostałości kleju. Najprostsza metoda to mycie ciepłą wodą i miękką gazą lub ręcznikiem papierowym. Można użyć łagodnego mydła (np. szarego, bezzapachowego), ale nie jest to konieczne – ważne, by nie pozostawić na skórze tłustej warstwy. Unikaj mydeł z kremem nawilżającym, olejków, alkoholu czy perfum – mogą podrażnić lub zmniejszyć przyczepność przylepca. Po umyciu skóry spłucz ewentualne resztki mydła czystą wodą i dokładnie osusz skórę (np. osuszanie papierowym ręcznikiem przez dotykanie, nie pocieranie). Wilgoć jest wrogiem dobrego przyklejenia się sprzętu!

Jeśli masz trudności z usunięciem starych resztek przylepca lub pasty, pomocne mogą być specjalne chusteczki lub spray do odklejania przylepca, którym spryskuje się krawędzie płytki – rozpuszcza on klej i pozwala bezboleśnie zdjąć worek. Podobnie działają nasączone gaziki (np. gaziki do zmywania skóry ConvaCare) – po przetarciu skóry usuwają pozostałości kleju i pasty. Pamiętaj jednak, że po użyciu takiego środka skóra staje się śliska/tłusta, więc trzeba ją potem umyć wodą z mydłem i osuszyć zanim przykleisz nowy sprzęt.

Doskonałym rozwiązaniem są również specjalne pianki lub żele myjące do skóry wokół stomii (np. Presenta® – pianka lub chusteczki z aloesem). Takie produkty myją i łagodzą podrażnienia, często bez potrzeby spłukiwania.

Po oczyszczeniu i osuszeniu skóry warto ocenić jej stan. Zdrowa skóra jest sucha, nieuszkodzona, o normalnym zabarwieniu. Jeśli zauważysz zaczerwienienie, drobne ranki, wysypkę czy ślady nieszczelności (resztki kału/moczu na skórze), należy zastosować odpowiednie środki zapobiegawcze przed przyklejeniem nowego worka. Tu wkraczają kolejne akcesoria – pasty, pudry, pierścienie i ochronne płyny.

Uszczelnianie i ochrona – pasty, pierścienie, pudry, gaziki ochronne

Akcesoria uszczelniające są sprzymierzeńcem każdego stomika, zwłaszcza gdy skóra wokół stomii nie jest idealnie równa lub stomia jest w trudnym miejscu (np. w zagłębieniu skóry, przy fałdzie). Najpopularniejsze są pasty uszczelniające i pierścienie uszczelniające.

Pasta stomijna (uszczelniająca) – to masa o konsystencji gęstego żelu, zwykle w tubce, którą nakłada się wokół podstawy stomii lub na spodzie przylepca wokół otworu. Jej zadaniem nie jest klejenie, ale wypełnienie nierówności i stworzenie bariery dla treści jelitowej/moczu. Przykładem jest pasta Stomahesive®. Pastę nakłada się cienkim wałeczkiem – można ją też nałożyć na wycięty otwór w płytce przed przyklejeniem. Po dociśnięciu przylepca pasta rozpłaszcza się, wypełniając np. zagłębienia skóry lub przestrzeń między stomią a otworem. Chroni skórę i zapobiega podciekaniu. Uwaga: po posmarowaniu pastą warto odczekać kilkanaście sekund, aby trochę przeschła przed nałożeniem sprzętu. Pasta może lekko szczypać na wilgotnej, podrażnionej skórze (bo często zawiera alkohol) – wówczas lepiej użyć pierścieni, które są łagodniejsze.
Pierścienie uszczelniające – to okrągłe, miękkie krążki wykonane z materiału hydrokoloidowego (podobnego do przylepca stomijnego). Można je dowolnie formować (rozciągać, spłaszczać, odrywać kawałki) w palcach. Nakłada się je wokół stomii jak uszczelkę. Pierścień działa podobnie jak pasta, ale jest bez alkoholu, więc nie szczypie, i łatwiej go zastosować – po prostu nakładasz krążek wokół stomii (przykleja się do skóry), a następnie dociskasz na to płytkę lub worek. Przykład: pierścienie Stomahesive®. Pierścienie absorbują wilgoć, goją drobne podrażnienia i zwiększają przyczepność sprzętu. Można je również dzielić i używać częściowo – np. połówkę pierścienia nakleić na dolną część stomii, jeśli tam jest zagłębienie. To bardzo skuteczne narzędzie przy stomiach powodujących przecieki.
Puder stomijny – drobny proszek (najczęstokarboksymetyloceluloza), który stosuje się na uszkodzoną, sączącą skórę. Jeśli masz miejsca, gdzie skóra jest wilgotna (np. sączy się z niej osocze przez podrażnienie), posyp bardzo cienką warstwą pudru te obszary. Puder wchłonie wilgoć i stworzy suchą powierzchnię, dzięki czemu nowy przylepiec będzie się trzymał. Nadmiar pudru zawsze strzep – nie chcesz, by gruba warstwa pudru była pod przylepcem, bo to wręcz pogorszy przyklejenie. Puder stosuj tylko gdy skóra jest mokra od wydzieliny; na zdrową, suchą skórę nie ma potrzeby go używać.
Gaziki lub spray ochronny (barierowy) – to preparat tworzący na skórze cienką warstwę ochronną. Przykładowo gaziki ConvaCare z płynem ochronnym pozostawiają na skórze lekko lepką, przezroczystą powłokę. Pełni ona dwie funkcje: chroni skórę przed kontaktem z drażniącą treścią oraz poprawia przyczepność kolejnego przylepca (skóra jest sucha, ale trochę lepka). Jeśli masz wrażliwą skórę lub często używasz pudru (który może osłabiać klejenie), gazik ochronny po odczyszczeniu skóry to dobry pomysł. Wystarczy przetrzeć okolice stomii i odczekać kilkanaście sekund do wyschnięcia filmu, po czym nakleić sprzęt. Płyny barierowe są zwykle bezzapachowe, nie szczypią (chyba, że mają alkohol – warto wybierać bezalkoholowe przy uszkodzonej skórze). Używaj ich z umiarem, jeśli wszystko jest ok, nie ma potrzeby nakładać kolejnych warstw – ale w problematycznych sytuacjach potrafią być zbawienne.

Podsumowując, akcesoria uszczelniające to taki zestaw narzędzi do zindywidualizowania sprzętu. Nie każdy stomik potrzebuje wszystkiego. Wiele osób na co dzień używa tylko podstawowego worka/płytki. Ale dobrze wiedzieć, że są pasty i pierścienie na gorsze dni lub trudne miejsca, pudry na sączącą skórę i gaziki ochronne na podrażnienia. Ich wspólnym celem jest przedłużenie czasu noszenia sprzętu i zapobieganie powikłaniom skórnym.

Komfort, bezpieczeństwo i życie codzienne – dodatkowe akcesoria

Oprócz rzeczy niezbędnych istnieje też sporo akcesoriów, które mogą zwiększyć wygodę życia ze stomią. Omówimy kilka z nich:

Paski mocujące (taśmy) – cienkie paski z hydrokoloidu lub materiału z klejem, które nakleja się na brzegi przylepca dodatkowo go przytrzymując. Są przydatne, gdy przylepiec odstaje na brzegach lub w przypadku aktywności fizycznej/wysokich temperatur, gdy obawiamy się odklejenia. Przykładem są półksiężycowate paski. Można nakleić jeden lub kilka na obwodzie płytki. Takie paski są elastyczne, dopasowują się do ruchów ciała i zwiększają powierzchnię przylegania sprzętu. Szczególnie zalecane są, gdy pacjent ma przepuklinę okołostomijną, dużą stomię lub intensywnie ćwiczy – wszędzie tam, gdzie standardowy przylepiec może mieć trudniej.
Pas stomijny – elastyczny pas (opaska) noszony wokół brzucha, przypinany do płytki lub worka specjalnymi zaczepami. Pas stomijny spełnia kilka zadań: pomaga docisnąć płytkę (zwłaszcza przy płytce convex jest często zalecany), wspomaga jej utrzymanie na miejscu, a także częściowo dźwiga ciężar napełniającego się worka. Daje pacjentowi poczucie bezpieczeństwa, zwłaszcza przy większej aktywności czy w sytuacji, gdy boi się on przypadkowego odklejenia (np. podczas snu czy wysiłku). Pasy stomijne mają regulowaną długość i przypina się je do większości systemów dwuczęściowych (płytki mają specjalne uchwyty). Niektórzy noszą pas cały czas, inni tylko na specjalne okazje. Warto spróbować, jeśli masz problemy z odklejaniem się sprzętu.
Osłony i ochraniacze stomii – dla osób szczególnie aktywnych fizycznie (sporty kontaktowe, praca fizyczna, małe dzieci lub zwierzęta lubiące wskakiwać na kolana) istnieją plastikowe osłony chroniące stomię przed uderzeniem. To twarde, wyprofilowane nakładki mocowane na pasku wokół talii, które przykrywają stomię i worek, zabezpieczając przed urazem. Nie jest to typowy element codzienny, ale może być użyteczny np. przy grze w piłkę czy podczas prac ogrodowych z ryzykiem uderzenia.
Kosmetyki i neutralizatory zapachu – już wspomniane krople lub spreje do worka (np. Stomodor) pomagają uporać się z zapachem podczas opróżniania worka. Wystarczy kilka kropel wlać do nowo założonego worka. Są dostępne o różnych zapachach lub bezzapachowe, wiążą lotne związki zapachowe. Dodatkowo istnieją dezodoranty do pomieszczeń przeznaczone dla stomików – szybki psik w łazience po opróżnieniu worka i nieprzyjemny zapach znika. To drobiazgi, ale poprawiają komfort psychiczny, zwłaszcza na początku drogi ze stomią.
Nożyczki stomijne, miarki, szablony – to akcesoria techniczne. Nożyczki o tępych końcach przydają się do przycinania otworów w sprzęcie do docięcia (końce są zaokrąglone, by nie uszkodzić worka). Miarka do stomii (plastikowa z otworami lub papierowa jednorazowa) pozwala łatwo zmierzyć średnicę stomii i wyciąć idealny otwór. Wiele sprzętów do docięcia ma w opakowaniu papierowe szablony – można je przyłożyć do stomii, obrysować, a potem przenieść na przylepiec i wyciąć. To znacznie ułatwia dopasowanie, zwłaszcza gdy stomia nie jest idealnie okrągła.
Aplikatory do pasty, pędzelki, patyczki – drobiazgi, które ułatwiają nałożenie pasty czy pudru równą warstwą. Nie są konieczne – większość osób nakłada pastę prosto z tubki i rozprowadza czystym palcem, a puder posypuje z pojemniczka.
Bielizna dla stomików – na rynku jest sporo przyjaznej bielizny: majtki z wysokim stanem i kieszonką na worek, pasy brzuszne podtrzymujące (zwłaszcza dla tych z przepukliną), koszulki mocujące worek przy ciele itd. Ich rolą jest głównie dyskretnie przytrzymać worek i poprawić sylwetkę. Np. majtki stomijne potrafią spłaszczyć zarys worka, jeśli ktoś się tym przejmuje, oraz zapobiec swobodnemu „bujaniu się” worka przy obfitszym wypełnieniu.

Na koniec warto wspomnieć, że większość produktów stomijnych (worki, płytki, pasty, pierścienie, paski, środki do skóry itp.) jest refundowana przez NFZ do określonego limitu miesięcznego. Pacjent po wyjściu ze szpitala otrzymuje wniosek (zlecenie) na sprzęt stomijny, który realizuje w sklepie medycznym – co miesiąc można odebrać przysługujący zapas (ilość zależy od rodzaju stomii, liczby przetok, liczby zleconych ryczałtów przez lekarza). Warto zapoznać się z aktualnymi zasadami refundacji – doradcy w sklepie pomogą obliczyć, ile i czego przysługuje. Dodatkowe, nierefundowane produkty wspomagające pielęgnację stomii (jak osłony sportowe czy perfumowane krople) pacjent kupuje we własnym zakresie według uznania.

Pamiętaj

Życie ze stomią – czy to ileostomią, kolostomią, czy urostomią – jest wyzwaniem, ale dzięki odpowiedniemu sprzętowi stomijnemu i właściwej pielęgnacji pacjenci mogą prowadzić aktywne i satysfakcjonujące życie. Omówiliśmy szczegółowo rodzaje worków stomijnych i systemów sprzętu dla poszczególnych typów stomii oraz bogaty wybór akcesoriów do pielęgnacji. Warto podkreślić, że dobór sprzętu jest sprawą indywidualną – to, co działa u jednej osoby, niekoniecznie będzie najlepsze dla innej. Dlatego kluczowa jest współpraca z pielęgniarką stomijną lub koordynatorem stomijnym oraz testowanie różnych rozwiązań, aż znajdzie się swój zestaw „idealny”, zapewniający szczelność, wygodę i poczucie bezpieczeństwa.

Pamiętajmy, że oprócz sprzętu równie ważna jest edukacja. Nauka właściwej techniki wymiany worka, dbałości o skórę, reagowania na drobne problemy – to wszystko pomaga uniknąć powikłań i daje pacjentowi kontrolę nad sytuacją. Rodzina i bliscy odgrywają tu ogromną rolę: wsparcie emocjonalne, pomoc w trudniejszych czynnościach na początku, zachęta do samodzielności i normalnej aktywności są bezcenne. Istnieją także organizacje pacjentów stomijnych (np. Polskie Towarzystwo Stomijne POL-ILKO), grupy wsparcia i poradnie stomijne – korzystaj z ich doświadczenia, bo nikt nie zrozumie lepiej obaw i pytań niż inny stomik.

Na koniec – nie bój się zadawać pytań personelowi medycznemu i szukać informacji. Mamy nadzieję, że ten przewodnik pomógł Ci zrozumieć, jak bogate i przyjazne dla pacjenta są dziś rozwiązania sprzętowe dla osób ze stomią. Z czasem obsługa sprzętu stanie się rutyną, a Ty lub Twój bliski ze stomią odzyskacie pewność siebie w codziennym życiu. Stomia to zmiana, ale nie musi oznaczać rezygnacji z marzeń i planów. Dzięki właściwemu zaopatrzeniu i pielęgnacji, pacjenci stomijni mogą robić niemal wszystko – pracować, uprawiać sport, podróżować, cieszyć się życiem rodzinnym. Ten artykuł miał za zadanie ułatwić start w tej nowej rzeczywistości. Powodzenia – jesteś w stanie w pełni się zaadaptować, a nowoczesny sprzęt stomijny będzie Twoim sprzymierzeńcem każdego dnia!